Zioła

Nagietek lekarski znany jest również pod nazwą nogietek lub paznokietek. Jest rośliną ozdobną. Nagietek siany jest u nas prawie w każdym najskromniejszym ogródku. Raduje nasze oczy intensywną barwą kwiatów.

W Polsce występuje wiele gatunków mięt w stanie naturalnym. Niektóre z nich używane były w medycynie ludowej od najdawniejszych czasów. Obecnie jednak do roślin leczniczych zalicza się głównie miętę pieprzową, która u nas nie występuje. Jest ona krzyżówką kilku mięt, otrzymaną w XVII wieku w Anglii w miejscowości Mitcham, skąd rozpowszechniona została na całym świecie, wyłącznie jako roślina uprawna.

Jest to roślina, która bywa również u nas nazywana rojownikiem, a mylona czasem z podobną do niej kocimiętką cytrynową. Obie cechuje cytrynowy zapach, choć wyglądem różnią się nieco. Melisa jest byliną, małą krzewinką pochodzącą z Wybrzeży Morza Śródziemnego.

Jest to ogólnie znane i lubiane u nas drzewo, sadzone w parkach, ogrodach i na ulicach. Należy do drzew o kulistej i koronie, silnie rozgałęzionej i ulistnionej. Liście posiadają kształt sercowaty. Są ogonkowe, górą ciemniejsze, spodem jaśniejsze, a brzegiem lekko ząbkowane.

Jest to roślina bardzo często nazywana u nas także kolendrem, lub niekiedy pieprzem polskim. Pochodzi z Bliskiego Wschodu i wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego. Należy do roślin jednorocznych. Pędy ma wzniesione do 70 cm wysokie, w górze rozgałęzione.

Kminek należy do roślin dobrze na ogół znanych gospodyniom. Nazywany bywa również kminem lub karolkiem. Do dziś występuje u nas na żyznych, wilgotnych łąkach. W Polsce jest uprawiany na większą skalę i nawet eksportowany. Posiada także miejscowe odmiany hodowlane, odznaczające się dorodnością owoców i wysoką zawartością olejku.

W zasadzie poprawna jego nazwa, ale mało dotąd znana to bylica estragonowa. Czasem bywa u nas również nazywany bylicą głupich, dragankiem lub dragunem. Roślina ta pochodzi z południowo-wschodniej części Azji Centralnej.

Roślina ta niekiedy nazywana jest także cząberkiem lub satureją. Pochodzi z Azji Mniejszej i wybrzeży Morza Śródziemnego. Należy do roślin jednorocznych. Pędy ma silnie rozgałęzione, do 30 cm wysokości. Liście na łodydze są ustawione naprzeciwległe. Są one równowąskie, lancetowate zaostrzone, bezogonkowe, o długości około 3 cm.

Choć pochodzi ona z rejonu śródziemnomorskiego jest to gatunek od lat u nas zadomowiony i uprawiany bez większych trudności. Należy do roślin jednorocznych, dochodzących do 40 cm wysokości, o łodygach w górnej części rozgałęzionych, wzniesionych.

Jest to roślina nazywana także anyżem lub anyżkiem, pochodząca z południowo-wschodniej Azji. W Polsce anyż uprawiany był już w średniowieczu w rejonach południowo-wschodnich.

Dziś jest to roślina prawie u nas nieznana. Nadaje się jednak do uprawy w małych ogródkach i na działkach. Należy do roślin jednorocznych.

Arcydzięgiel - litwor jest rośliną naszego klimatu, jeszcze gdzieniegdzie u nas występującą w stanie dzikim. Często nazywany bywa także dzięglem lekarskim, litworem, anżeliką, lub angielskim korzeniem. Niekiedy mylony jest z występującym częściej dzięglem leśnym. Arcydzięgiel - litwor jest obecnie też uprawiany. Uprawa jego jest łatwa, dlatego może być również wprowadzony na działki i do małych ogródków.

Rośliny te powszechnie zwane są bratkami polnymi, rzadziej - macoszką lub sierotką. W niektórych okolicach kwiatkiem Św. Trójcy. Jest to chwast polny spotykany w całej Europie. W Polsce występuje na miedzach, w zaroślach, na polach, rzadziej w lasach. Należy do roślin jedno- lub dwuletnich. Posiada łodygę kanciastą, rozgałęzioną lecz wiotką, dołem płożącą się.

Dziurawiec posiada wiele ludowych nazw. Między innymi: krzyżowe ziele, dzwonki Panny Marii, przestrzelon, ziele św. Jana, świętojańskie ziele, krewka Matki Boskiej. Jest to roślina pospolicie występująca na terenie prawie całej Europy. U nas rośnie masowo na suchych łąkach, ugorach, miedzach, skrajach lasów i odłogach. Rzadziej występuje także jako chwast pól uprawnych. Jest to bylina o wzniesionych, czworokanciastych pędach, w górnej części rozgałęzionych.

Coraz szersze zainteresowanie ziołami i lekami pochodzenia roślinnego sprawia, że dziś nie zawsze można kupić, nawet w specjalistycznych aptekach, te preparaty, które powinny być stale w naszych domowych apteczkach. Dlatego też chcemy zaproponować Czytelnikom, by postarali się, przynajmniej niektóre zioła zebrać i przygotować na własny użytek. Można to robić w czasie wyjazdów wakacyjnych łub sobotnio-niedzielnych wypadów za miasto. Można też siać i zbierać niektóre zioła w ogródkach działkowych.

 Jest to roślina zwana popularnie piołunem, rzadziej wermutem lub absyntem. Pospolity ten chwast strefy umiarkowanej, występuje w Polsce na terenach nizinnych, a czasem nawet w rejonach podgórskich zwykle na ziemiach jałowych, w zwartych jednolitych skupiskach, ponieważ korzenie jego wydzielają substancje niesprzyjające wzrostowi innych roślin. Wyróżnia się od innych bylic typowym zapachem i gorzkim smakiem.

Jest to bylina niekiedy nazywana u nas koprem lekarskim lub fenkułem pochodząca z cieplejszego klimatu śródziemnomorskiego. W naszych warunkach koper włoski może być uprawiany w ogrodach pod warunkiem wyboru dla niego odpowiedniego miejsca, zacisznego i nasłonecznionego, o glebie żyznej, głęboko uprawianej i zasadowej.

Lekiem nazywamy każdy środek, który potrafi przywrócić naruszoną przez chorobę równowagę organizmu. Leki roślinne, a więc ziołowe, to świeże bądź suszone części poszczególnych gatunków roślin. Najczęściej wykorzystywane części roślin zielarskich to: korzenie lub kłącza (np. perzu), cała część nadziemna to jest ziele, głównie zbierane w początkowym okresie kwitnienia, liście (jak np. u mięty), kwiaty lub całe kwiatostany, najczęściej w początkowym okresie kwitnienia, owoce (suche jak u kolendry, czy kminku), lub mięsiste (jak u papryki) i nasiona.

Brzoza jest jednym z najpospolitszych i polskich drzew, nazywana czasem brzozą i białą, zwisną, lub brzeziną. Najczęściej drzewo to występuje na glebach suchych i piaszczystych w Północnej Europie i i Azji. Jest wyjątkowo odporna na niskie temperatury, dlatego rośnie aż w rejonach koła podbiegunowego. Jest to duże drzewo, o zwisających w dół gałęziach, pokrytych żywiczną wydzieliną i typowej białej korze. Liście mają kształt jajowato-romboidalny, są brzegiem ząbkowane, ogonkowe. Kwiaty niepozorne, wiatropylne, w formie kotków.

Zwana także w Polsce czarną jagodą, czernicą lub borówką czarną. Jest to roślina występująca w całej Europie, u nas ogólnie znana, rosnąca w lasach, szczególnie szpilkowych i zaroślach oraz porębach. Najlepiej rozwija się na glebach ubogich i zakwaszonych. W ostatnich czasach wprowadza się niektóre jej gatunki do uprawy w ogrodach. Do celów konsumpcyjnych zbiera się wyłącznie owoce, a do leczniczych -owoce i liście. Przy zbiorze należy ją odróżniać od borówki bagiennej, której sok przy roztarciu w palcach nie barwi.

Słowo "zioła" kojarzy się nam ze słowem "ziele" czy "zielsko" - to jest z tymi roślinami, które nie są zaliczane do drzew i krzewów. Jednak w rzeczywistości tak nie jest. Wiele bowiem ziół otrzymuje się właśnie z liści, kwiatów, kory czy korzeni drzew i krzewów. Słuszniej jest więc stosować określenie "rośliny zielarskie" zaś "ziołami" lub "ziółkami" nazywać tylko zebrany i wysuszony, przygotowany do użycia surowiec.

 
Aloes drzewiasty należy do często u nas uprawianych roślin doniczkowych. Pochodzi z Afryki Południowej i Ameryki Środkowej, gdzie rośnie jako dziki półkrzew lub bylina. Łodygę ma mięsistą, wzniesioną, często powyginaną. Na niej osadzone są pochwiasto bezogonkowe liście. Są one grube, mięsiste, lancetowate wydłużone, brzegiem uzbrojone w kolce.

Zainteresowanie człowieka ziołami datuje się od niepamiętnych czasów. Stanowiły one surowiec pierwszych leków ludzkości. Wykorzystywane były również do innych celów. Ludzie, którzy znali właściwości tkwiące w roślinach mieli władzę nad innymi i byli szczególnie szanowani. Toteż wiedzę swoją o ziołach zaczęli otaczać tajemnicą, co dawało im tym większą przewagę nad otoczeniem.